ENG

Maak werk van gezonde werktijden

Een grote groep mensen in Nederland maakt lange dagen en werkt op onregelmatige tijden. Ongeveer 15% van de beroepsbevolking in Nederland werkt soms of regelmatig ’s nachts. Dat percentage stijgt.

Vaak is het maken van lange dagen, nachtwerk of werken op onregelmatige tijden gerelateerd aan het soort werk, zoals het werken in de verpleging of het werken bij een volcontinu productiebedrijf. Soms kiezen mensen er bewust voor, omdat het een zekere vrijheid geeft, het vaak goed (extra) verdient of gemakkelijk te combineren is met de zorgtaken thuis. Deze werktijden kunnen gezondheidsrisico’s, maar ook veiligheidsrisico’s en risico’s inzake psychosociale arbeidsbelasting met zich mee brengen.

Een groot nadeel van onregelmatig werken en het werken in nachtdienst is dat het bioritme in de war wordt gebracht. Het voortdurende omschakelen kan gezondheidsklachten en slaapproblemen teweegbrengen. Een keertje omschakelen is meestal geen probleem. Maar na veel nachten werken achter elkaar of gedurende vele jaren, verdraagt het lichaam het voortdurende wisselen van het bioritme minder goed. Dat kan negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid.

Gedurende de nacht is voor iedereen de concentratie slechter dan gedurende de rest van de dag. Bedenk dat dat kan leiden tot fouten op het werk en tot zelfs fatale gevolgen als een bedrijfsongeval of een verkeersongeval op de weg. Naar het effect van nachtwerk en overwerk op de mentale gezondheid is nog weinig onderzoek gedaan. Er is wel een onderzoek waaruit blijkt dat depressies en angststoornissen meer voorkomen bij lange werkweken (Universiteit van Bergen, Noorwegen).

Als preventiemedewerker wil je dat de werktijden naast de grenzen van de Arbeidstijdenwet (ATW) en CAO, ook getoetst worden op gezondheids- en veiligheidsrisico’s en risico’s inzake de psychosociale arbeidsbelasting. Idealiter wordt dat voortaan standaard bij de invoering van nieuwe werktijden en roosterwijzigingen meegenomen. Harde gezondheidsgrenzen vaststellen is lastig. In de literatuur spreekt men over een aantal vuistregels voor een gezond en sociaal rooster. De vuistregels worden hierna genoemd.

Aansluiting op het biologisch dagritme
Een rooster dat aansluit op het bioritme zorgt dat het natuurlijke ritme van de lichaamsfuncties zo weinig mogelijk wordt verstoord.

Voorwaarts en snel roteren
Aangeraden wordt 2 tot 3 dezelfde diensten op een rij. Verder blijkt dat het lichaam zich beter aanpast aan voorwaarts roteren, dat wil zeggen: met de klok mee.

Dienst- en weekbelasting
Lange diensten van 11 à 12 uur moeten vermeden worden. Een opeenstapeling van lange diensten achter elkaar geeft de medewerker onvoldoende tijd om te herstellen.

Pauzeregeling en rusttijd
Hersteltijd is belangrijk na een dienst werken en na een week werken. Denk aan 2 rustdagen na een reeks van 4 tot 5 diensten. Ook tijdens de dienst is rusttijd belangrijk. Per dienst moet er voldoende mogelijkheid zijn om te pauzeren.

Arbeidsduur per week
De arbeidsduur per week bedraagt bij voorkeur tussen 34 en 38 uur. Nogmaals: nachtarbeid moet zo veel mogelijk worden voorkomen. Kan het niet anders? Dan maximaal drie nachtdiensten van elk maximaal acht uur achter elkaar.

Regelmaat
Een regelmatig rooster kent een regelmatige structuur en een beperkt aantal wisselingen in de werk- en rusttijden.

Voorspelbaarheid
Een rooster moet eenvoudig en daarmee goed voorspelbaar zijn. In een oogopslag is duidelijk wanneer iemand moet werken en wanneer hij vrij is.

Bereikbaarheidsdiensten met duidelijke grenzen
Bij een consignatie-/ bereikbaarheidsdienst is de medewerker binnen een afgesproken tijdsbestek bereikbaar voor storingen of alarmeringen.

Zorgmogelijkheid en regelruimte
Medewerkers die werken op wisselende tijden horen geregeld overdag, op avonden en in weekenden vrij te zijn. Geef ruimte voor maatwerk. Hoe meer rekening gehouden wordt met de persoonlijke omstandigheden, des te prettiger het werkt voor de individuele werknemer.

De werkgever is volgens de ATW verplicht een registratie van de gewerkte uren per medewerker bij te houden. In mei 2020 is door de Nederlandse Vereniging van Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) een Richtlijn Nachtwerk en gezondheid uitgebracht. Medewerkers zijn vaak onbekend met de risico’s die samenhangen met onregelmatig werken en werken in de nacht.

De Arbowet heeft als uitgangspunt dat risico’s zoveel mogelijk aan de bron moeten worden aangepakt. Nachtwerk is niet altijd te voorkomen. Zorg dan dat de werkomstandigheden in de nacht in ieder geval optimaal zijn.

Bron: Werk en veiligheid.

Privacyverklaring