De verschuiving van strikte regels naar een veilige cultuur en gedrag betekent dat veiligheid niet langer in een handboek staat, maar in de haarvaten van de organisatie. Dit vraagt om veiligheidsleiderschap: leidinggevenden die niet controleren op papier, maar het goede voorbeeld geven, risico’s bespreekbaar maken en gewenst gedrag belonen.
Van regels naar cultuur
Organisaties stappen af van ‘afvinklijstjes’ en richten zich op de onderliggende factoren van menselijk handelen:
- Psychologische veiligheid: De basis van een goede cultuur. Medewerkers moeten zich durven uitspreken over fouten, bijna-ongevallen of onveilige situaties zonder angst voor represailles.
- Eigenaarschap: Veiligheid is niet alleen de taak van de KAM-coördinator (Kwaliteit, Arbo en Milieu), maar een collectieve verantwoordelijkheid van iedereen binnen het bedrijf.
- Leren in plaats van straffen: Incidenten worden niet gebruikt om de schuldige aan te wijzen, maar om als organisatie van te leren en processen te verbeteren.
De impact van leiderschap
Leiderschap is de belangrijkste motor achter deze cultuurverandering. De principes van veilig leiderschap omvatten onder andere:
- Consequent voorbeeldgedrag: Zelf consequent de juiste PBM’s (Persoonlijke Beschermingsmiddelen) dragen en pauzes nemen. Als de leiding afwijkt van de regels, doet de werkvloer dat ook.
- Aanspreken en belonen: Het positief bekrachtigen en belonen van veilig gedrag werkt vele malen effectiever dan het bestraffen van fouten.
- Dilemma’s bespreken: Openlijk praten over de spanning tussen productiviteit (targets) en veiligheid. Een veilige leider geeft de ruimte om werk stil te leggen als het niet veilig kan.
Drie pijlers voor de praktijk
Om deze transitie vorm te geven, kunt u zich richten op:
- Communicatie: Blijf constant in gesprek met de werkvloer. Wat ervaren zij als onveilig en wat hebben zij nodig?
- Inrichting van de omgeving: Maak het makkelijk om veilig te werken en stimuleer dat door de fysieke of organisatorische werkomgeving slim in te richten.
- Leiderschapsontwikkeling: Train leidinggevenden in coachend leiderschap, zodat zij in staat zijn om gedrag op een positieve manier te beïnvloeden.
Bron: Arbeidsveiligheid.